Dak Ontmossen in Bonkwerd

Mos op uw dak in Bonkwerd

Bonkwerd is geen dorp dat u op een drukke kruising aantreft. Het buurtschap ligt verscholen ten noorden van de N359, bereikbaar via de doodlopende Bonkwerterreed, en bestaat uit een handvol boerderijen die zich verspreid in het open kleilandschap hebben genesteld. Administratief valt Bonkwerd onder Spannum, en samen vormen zij een klein onderdeel van de gemeente Waadhoeke. Voor de bewoner van een van deze boerderijen of woonhuizen is dat geografische plaatje meer dan een aardrijkskundig weetje. Het bepaalt voor een groot deel waarom mos en algen op de daken hier zo hardnekkig terugkeren, en waarom regelmatige aandacht voor de dakbedekking geen luxe is, maar onderhoud dat zichzelf snel terugverdient.

De groene en zwarte aanslag die u op uw pannen of leien ziet, is geen oppervlakkig probleem. Mos zuigt vocht op als een spons en houdt dat vocht tegen de dakhuid aan. Bij vorst zet dat water uit en knaagt het aan de keramische coating van uw pannen. Algen en korstmossen scheiden organische zuren af die zich met de leem en glazuur verbinden. Wanneer u dit jaren laat doorgaan, vermindert de waterdichte werking van uw dak en lopen de reparatiekosten op. Wij zien dat met name op boerderijdaken in en rond Bonkwerd, waar de oppervlakte groot is en de schade soms pas wordt opgemerkt als de zoldervloer al vlekken vertoont.

Waadhoeke: een fusiegemeente langs het Wad

Op 1 januari 2018 ontstond Waadhoeke uit de samenvoeging van Franekeradeel, Het Bildt, Menameradiel en een deel van het opgeheven Littenseradiel. Met ongeveer 46.500 inwoners verdeeld over 41 kernen is Waadhoeke een gemeente die zich uitstrekt vanaf de zuidkust van het Wad tot diep in het kleilandschap rond Franeker. De naam verwijst naar de ligging in de hoek van de provincie, vlak tegen de Waddenzee aan. Voor uw dak betekent die ligging vooral één ding: u woont in een gebied waar zoute zeelucht, vochtige westenwinden en hoge luchtvochtigheid het hele jaar door samenwerken om de groei van mos te bevorderen.

Franeker, de oude universiteitsstad waar Eise Eisinga in 1781 zijn beroemde planetarium bouwde, is voor veel inwoners van Bonkwerd de eerste echte stedelijke kern. Sint Annaparochie, Berltsum, Menaam en Tzum vormen de andere belangrijke woonkernen. Tussen die plaatsen door slingert een netwerk van smalle wegen die buurtschappen als Bonkwerd ontsluit. De afstand tot de Waddenzee is hier nooit groot, en die nabijheid voelt u vooral in de winter, wanneer de wind ongebroken over het vlakke land trekt en uw dak dagenlang nat blijft.

Boerderijen, terpen en pannendaken

De naam Bonkwerd zelf vertelt een verhaal. Het achtervoegsel -werd verwijst naar een wierde of terp, een door mensenhanden opgeworpen heuvel die al vóór onze jaartelling, rond 250 voor Christus, werd bewoond. De vroege Friezen bouwden hier woonplaatsen op om hun huizen droog te houden in een tijd waarin dijken nog niet bestonden. Veel van die oude terpenstructuur is in het landschap nog steeds zichtbaar, en de boerderijen die er vandaag op staan, zijn dikwijls forse stelpen of kop-hals-romp boerderijen met grote, doorlopende pannendaken.

Op zulke daken treft u een mix van materialen aan. Sommige stelpen dragen nog gedeeltelijk een rieten kap, met daarin een ingelegd vlak van keramische pannen, een detail dat in Friesland wel een dakspiegel of pannenplaat wordt genoemd. Andere boerderijen zijn in de loop van de twintigste eeuw volledig overgegaan op rode of antraciete pannen. Beide constructies hebben hun eigen onderhoudslogica: rieten gedeelten vragen vooral om luchtcirculatie en periodieke inspectie van de nok, terwijl pannenvlakken om regelmatige verwijdering van mos vragen om scheuren en zoutinwerking te voorkomen.

Het oude grondvlak van een terpboerderij is bovendien vaak licht hellend, omdat de bebouwing zich naar de vorm van de wierde voegt. Daardoor zijn er op één en hetzelfde dak vlakken die meer schaduw of meer wind vangen dan andere. Op die schaduwzijden, vaak de noordkant, ziet u de mosgroei als eerste verschijnen. Wij stemmen onze aanpak op die ongelijke verdeling af, in plaats van het hele dak met dezelfde druk en hetzelfde middel te behandelen.

Onze borstelmethode op Friese daken

Voor het ontmossen van daken in Bonkwerd kiezen wij in vrijwel alle gevallen voor de mechanische borstelmethode. In tegenstelling tot reiniging met een hogedrukspuit beschadigt de borstel de afwerklaag van uw pannen niet. Een hogedrukstraal kan op oudere keramische pannen, en zeker op betonpannen die hun coating al gedeeltelijk hebben verloren, microscheurtjes veroorzaken. Daarin nestelt zich opnieuw vocht, met als gevolg dat de moslaag binnen twee jaar terug is en uw pannen op den duur poreus worden.

De werkwijze begint met een grondige inspectie. Wij beoordelen het type pan, de leeftijd, de staat van de coating, het loodwerk rond schoorstenen en dakkapellen, en de dakgoten. Pas daarna stellen wij een werkplan op. Het mos wordt vervolgens met een speciaal ontworpen roterende borstel handmatig van het dak verwijderd. Het losgekomen materiaal wordt onmiddellijk opgevangen en afgevoerd, zodat uw goten niet verstopt raken en uw tuin niet onder een laag organisch puin verdwijnt.

Na het borstelen brengen wij desgewenst een impregneermiddel aan dat diep in de poriën van de pannen trekt. Dit middel verlaagt de wateropname van het dakmateriaal en maakt het oppervlak minder gastvrij voor mossporen. Het is geen permanente oplossing, want geen enkel middel kan dat bieden in een klimaat als dat van Waadhoeke. Wel verlengt deze behandeling de tijd tussen twee onderhoudsbeurten aanzienlijk, vaak tot zes of zeven jaar in plaats van drie tot vier.

Service in Franeker, Sint Annaparochie en omliggende kernen

Hoewel Bonkwerd op de kaart een klein punt is, behandelen wij vanuit deze regio de daken in een ruime kring rond het buurtschap. Onze ploegen zijn regelmatig actief in Franeker, Sint Annaparochie, Berltsum, Menaam, Tzum, Dronryp, Minnertsga, Tzummarum en de tussenliggende dorpen en buurtschappen van Waadhoeke. Voor inwoners van Spannum, Iens en Wommels, vlak ten zuiden van Bonkwerd, gelden dezelfde voorwaarden en dezelfde planning.

U kunt bij ons terecht voor een vrijblijvende inspectie van uw dak, een prijsopgave op basis van uw werkelijke daksituatie en een planning die rekening houdt met het Friese weer. Wij voeren ontmossingswerkzaamheden bij voorkeur uit in droge perioden van het voorjaar en de nazomer, wanneer het dak goed kan drogen en het impregneermiddel optimaal hecht. Bij een vrijstaande boerderij in de polder rond Bonkwerd reserveren wij meestal een volle werkdag, zodat alle vlakken, kilgoten en aansluitingen aandacht krijgen.

Heeft u twijfels of uw dak aan een behandeling toe is? Een snelle visuele controle vanaf de grond geeft u al een eerste indruk: zichtbare groene vlekken, donkere strepen onder de pannen of plantengroei in de goten zijn duidelijke signalen. Wacht niet tot het lood begint te verschuiven of het beschot vlekken vertoont. Een tijdige onderhoudsbeurt op de boerderij of woning in Bonkwerd kost een fractie van wat een gedeeltelijke renovatie van uw dakbedekking later zou vragen, en het houdt het karakteristieke aanzicht van het Waadhoekse landschap intact.