Dak Ontmossen in Spaarndammerbuurt/Zeeheldenbuurt (Amsterdam, 1013 XD)

Mos op uw dak in Spaarndammerbuurt en Zeeheldenbuurt

Tussen het Westerpark en de oevers van het IJ liggen twee buurten die het westelijke deel van de Amsterdamse binnenring een geheel eigen karakter geven. De Spaarndammerbuurt strekt zich uit rond de gelijknamige straat en het Spaarndammerstation, terwijl de aangrenzende Zeeheldenbuurt aan weerszijden van het Westerkanaal ligt, ten noorden van de Van Noordtgracht en ten zuiden van de Oude Houthaven. Beide wijken vallen onder stadsdeel Amsterdam-West en delen een verleden dat onlosmakelijk verbonden is met haven, hout en arbeid. Voor wie hier woont in een rijwoning, een Amsterdamse Schoolblok of een nieuwbouwappartement op de Houthavens, geldt dat het dak permanent wordt blootgesteld aan een vochtige stadslucht die mosgroei in de hand werkt.

De ligging dicht bij het IJ en de westelijke havengebieden zorgt voor een microklimaat dat afwijkt van het binnenlandse klimaat. De wind die vanaf het Noordzeekanaal de wijk binnentrekt, voert vocht en fijne deeltjes mee die zich op pannen, dakleer en bitumen afzetten. Daarbovenop komt de schaduwwerking van bomen langs de Spaarndammerstraat en de gracht, die op noordhellingen zonlicht tegenhoudt. Het resultaat is een dak dat langer nat blijft dan u op basis van alleen de regenval zou verwachten, en dat biedt mossen, algen en korstmossen exact de groeiomstandigheden die zij zoeken.

Amsterdamse School en monumentale gevels

Geen wijk in Nederland is zo nadrukkelijk getekend door de Amsterdamse School als de Spaarndammerbuurt. Tussen 1913 en 1920 ontwierp Michel de Klerk hier drie woningblokken voor arbeidersgezinnen, waarvan het complex aan het Spaarndammerplantsoen, beter bekend als Het Schip, geldt als het hoogtepunt van deze expressionistische bouwstijl. Het Schip dateert uit 1919, telde oorspronkelijk meer dan honderd arbeiderswoningen en bevat tegenwoordig een museum dat aan de stroming gewijd is. De Klerk hanteerde als motto dat niets mooi genoeg was voor de arbeider die zo lang zonder schoonheid had moeten leven, en dat zie je terug in de golvende metselverbanden, de torentjes en de in pannen gedekte zadeldaken.

Voor het dakonderhoud heeft die bouwperiode concrete gevolgen. De daken bestaan grotendeels uit Hollandse of opnieuw verbeterde Hollandse pannen op een houten kapconstructie van ongeveer een eeuw oud. Veel panden vallen onder rijksmonumentale bescherming of zijn aangewezen als gemeentelijk monument, wat betekent dat reinigingswerkzaamheden binnen de richtlijnen van de monumentenzorg moeten plaatsvinden. Hogedrukspuiten zijn in deze context geen optie: de oude bakgebakken pannen verliezen onder hoge waterdruk hun engobe en raken aan de bovenzijde poreus, waardoor mos er na een seizoen weer dieper inhecht dan voorheen. Dezelfde voorzichtigheid geldt voor de kunstig gemetselde schoorstenen en de gootlijsten met hun karakteristieke krullen.

Daken van flatcomplexen tot rijwoningen

De daklandschappen in de Spaarndammerbuurt en de Zeeheldenbuurt zijn aanzienlijk diverser dan men op het eerste gezicht zou denken. Naast de pannendaken van Het Schip en de aangrenzende woningblokken vindt u in de Zeeheldenbuurt smalle 19e-eeuwse rijwoningen waarvan de zadeldaken vaak nog hun oorspronkelijke kapconstructie hebben. Het uitbreidingsplan van Jan Kalff uit 1877 leidde hier tot een dichte bebouwing van arbeiderswoningen die door zowel particuliere bouwers als filantropische woningbouwverenigingen werden gerealiseerd. Veel van deze panden zijn in de loop van de 20e eeuw opgesplitst in meerdere appartementen, wat betekent dat het dakonderhoud een gezamenlijke verantwoordelijkheid van een Vereniging van Eigenaren is.

Een derde categorie daken vindt u in de Houthavens, het nieuwe stadsdeel dat sinds 2015 op de voormalige houtopslagterreinen van de Oude Houthaven verrijst. Op deze zeven kunstmatig aangelegde eilanden zijn ongeveer 1700 woningen en ruim 50.000 vierkante meter aan bedrijfsruimte gebouwd, waarvan een groot deel met platte daken is uitgevoerd. Op deze platte daken zien wij niet alleen mosvorming op de bitumineuze toplaag, maar ook ophoping van organisch materiaal in de hoeken bij de opstanden en bij doorvoeren. Wanneer waterafvoer geblokkeerd raakt door bladafval, dennennaalden uit nabijgelegen parken of mossen die zich op het grind genesteld hebben, ontstaan er stilstaande waterplassen die de levensduur van de dakbedekking aanzienlijk verkorten.

Onze borstelmethode op lage druk

Voor de uiteenlopende daktypen in deze twee wijken hanteren wij een werkwijze die uitgaat van de meest behoudende methode. De eerste fase bestaat uit een visuele inspectie waarbij de aanslag, het pannenmateriaal en de staat van voegen, schoorstenen en gootbekleding in kaart worden gebracht. Bij monumentale panden vraagt deze fase extra aandacht voor losse details, zoals decoratieve nokvorsten of geprofileerde dakranden die typisch zijn voor de Amsterdamse School.

De reiniging zelf voeren wij uit met zachte borstels die uitsluitend de mos- en algenlaag verwijderen, zonder de toplaag van de dakpan aan te tasten. Voor het naspoelen gebruiken wij water onder lage druk, ruim onder de waarde waarbij erosieve schade kan optreden. Op platte daken in de Houthavens werken wij met handmatig schoonmaken van afvoeren en kelen, gevolgd door een lichte spoelbeurt om losgekomen materiaal weg te voeren. Na de reiniging brengen wij desgewenst een biologisch afbreekbare nabehandeling aan die hergroei van mos en algen gedurende meerdere seizoenen vertraagt.

Onze monteurs werken met steigers, hoogwerkers of dakhaken, afhankelijk van de bereikbaarheid van het pand. In de smalle straten rond het Spaarndammerplantsoen en de Houtmankade vraagt dit overleg met de gemeente over standplaatsvergunningen, en bij monumentale panden ook afstemming met de eigenaar of de VvE over de te volgen procedure. Wij vragen voor elk project de benodigde vergunningen aan en zorgen dat de werkzaamheden de doorgang in de straat zo min mogelijk belemmeren.

Service in Amsterdam-West en omliggende wijken

Onze dienstverlening dekt de gehele Spaarndammerbuurt en Zeeheldenbuurt, van de Houtmankade tot de Tasmanstraat en van het Spaarndammerplantsoen tot de Houthavens. Daarbuiten zijn wij actief in de aangrenzende wijken Westerpark, Staatsliedenbuurt en Frederik Hendrikbuurt, evenals in de oudere delen van de Jordaan en de Haarlemmerbuurt. Voor de duidelijkheid: de wijken Slotervaart en Slotermeer behoren tot stadsdeel Nieuw-West en vallen binnen het Algemeen Uitbreidingsplan van Cornelis van Eesteren uit 1935. Die naoorlogse bebouwing kent een geheel andere daktypologie en wordt door ons elders behandeld.

Voor bewoners van Het Schip, de aangrenzende woningblokken aan het Zaanhof en het Hembrugstraat-cluster bieden wij meerjarige onderhoudscontracten aan, waarbij wij eens in de twee tot vier jaar terugkomen voor een controle en eventuele lichte reiniging. Deze frequentie blijkt voor de pannendaken in deze buurten optimaal: vaker is voor de pan onnodig belastend, terwijl een langere interval ertoe leidt dat de moslaag te dik wordt en het pannenoppervlak begint aan te tasten. Voor de platte daken in de Houthavens adviseren wij doorgaans een jaarlijkse controle in het najaar, wanneer bladafval de afvoeren bedreigt.

Heeft u vragen over de staat van uw dak of wenst u een vrijblijvende offerte voor reiniging of nabehandeling? Neem contact met ons op voor een afspraak op locatie. Wij komen langs, beoordelen de situatie en stellen een werkplan op dat aansluit bij het type dak, de monumentale waarde van het pand en uw budget.